De natuur volgens Dirk 9: Lenteboden

​Voorbij Kwadijk, in de buurt van de gebruikswinkel Apollo, klonk de fraaie zang van de zanglijster. Op de kinderboerderij, niet ver van ons botenhuis, laten de pauwen en parelhoenders hun paringsroep duidelijk horen en ook de wilde eend is druk bezig met het voortplantingsritueel.

Ook de plantengroei komt tot leven. Op vochtige plekken langs de oever bloeit het speenkruid (Ranunculus ficaria). De stervormige, gele bloemetjes gaan open bij zonnig weer, maar zijn gesloten, als het bewolkt is. Het kan in het voorjaar, vooral 's-nachts nog heel koud zijn en niet zelden hagelt het tijdens buien in dit jaargetijde. Vroeg vliegende insecten, die de bloemen komen bestuiven, vliegen ook alleen als de zon schijnt en houden zich schuil bij ongunstig weer. Veel vroege bloeiers sluiten de bloemen bij bedekt en kil weer en gaan weer open bij zonnig weer.

Op droge, vaak wat open plekken, bloeit in het vroege voorjaar het klein hoefblad (Tussilago farfara). Ook op rommelige terreinen en oude grond- en puinhopen zie je het vaak. De bloem is geel, lijkt op paardebloem, maar heeft een mooi, geel hartje en de stengel is bezet met kleine, bleke blaadjes, dit lijken wel kleine schubben. Evenals de paardebloem, waar hij familie van is (Composieten of samengesteldbloemigen) vormt het hoefblad een bolletje zaad met pluisjes, zodat het door de wind kan worden verspreid. Het blad verschijnt na de bloei: De bladeren zijn hartvormig, soms min of meer rond, maar aan sommige zijden wat afgeplat.

Ook het groot hoefblad (Petasites hybridus) bloeit om deze tijd van het jaar en de bladeren, die meer dan 50 cm in doorsnee kunnen worden, verschijnen ook pas na de bloei. De bloeiwijze is een stengel van ong. 40 cm hoog met ook schubachtige, bleekpaarse blaadjes en aan het einde een tros compacte, roze bloemhoofdjes. Vaak vind je meerdere van deze bloeistengels bijeen op voedselrijke plekken, met name op oude baggergrond, die klei en zand bevat. Langs menig roeiwater is deze plant waar te nemen, ook langs de Amstel bij Oudekerk, waar de Head of the Riverdeelnemers de finish passeren. Toen ik vroeger bij ZZV de Head meeroeide, zag ik de bloeiwijze van het groot hoefblad bij de brug in Ouderkerk massaal staan op de dijkhelling aan het water. 

En let ook even op de sporenaren van het Heermoes (Equisetum arvense), een soort paardenstaart. Deze plant bloeit nooit, het is, evenals de varens, een sporenplant. Bij het heermoes verschijnt de lichtbruine, ong. 30 cm hoge sporenaar uitsluitend in april en is dus slechts enkele weken per jaar te zien. Bovenop de stengel zit een langwerpige, ronde sporenaar, waaruit de groene sporen vrijkomen en door de wind worden verspreid. Als de sporen weg zijn, verdort de aar en verschijnen de fijn vertakte, ong. 30 cm hoge stengels. Een merkwaardig plantje dus, dat in tuinen en op akkers een lastig onkruid kan zijn, want de fijne, lange wortelstok kruipt overal tussen de andere gewassen door en vormt her en der deze fijn vertakte groene stengels. De plant is vaak te vinden in grasland met wat losse bodem, vaak met kalkhoudend puin. Als je 's-zomers zo'n uitgegroeide, groene stengel onder een struik in je tuin ontdekt en deze na verwijdering op zijn kop houdt, dan doet hij met een beetje fantasie wel wat denken aan de staart van een paard, vandaar de naam van deze plant.heermoes
Tot slot nog even terug naar de zaadplanten ofwel de paardenbloem (Taraxacum - meerdere soorten). Deze bloeit ook vooral in het voorjaar, iets later dan het hoefblad, maar is hier en daar ook al bloeiend te zien.

 En ook de dotterbloem (Caltha palustris) zullen we binnenkort op verscheidene plaatsen langs de ringvaart weer zien bloeien, want het is een echte moerasplant, zoals de soortnaam palustris aanduidt. En op vochtige weilanden verschijnen de boterbloemen (verscheidene soorten Ranunculus) weer. Soorten als klein en groot hoefblad en speenkruid bloeien uitsluitend in het vroege voorjaar, maar de dotterbloem bloeit soms ook weer in september en ook boterbloem en paardebloem zijn soms nog tot ver in het najaar bloeiend aan te treffen.

Dirk Molenaar